Melodie na psałterz polski Mikołaja Gomółki (wyd. 1580), zbiór 150 czterogłosowych utworów napisanych do poetyckiego przekładu Księgi Psalmów, dokonanego przez Jana Kochanowskiego, to jedno z najważniejszych dzieł kultury polskiej.
Pozornie proste w stylu, psalmy Gomółki stanowią prawdziwe kompendium różnych form muzycznych, od villaneski czy villancica po frottolę, canzonettę, villanellę i inne. Styl tych utworów, przeważnie homofonicznych i przeznaczonych na więcej niż trzy głosy, zawiera w sobie także inne formy muzyczne, które możemy nazwać „bardziej instrumentalnymi”. Należą tu modne ówcześnie tańce: chaconne, folíe, bergamaski, canarios, passamezza i inne.
Praktyka wykonawcza wszystkich tych gatunków, a także psalmów (oraz „canzonette spirituale” i innych podobnych), była o wiele swobodniejsza, niż może się nam dziś wydawać. Partytura każdego psalmu była propozycją otwierającą możliwość wielu interpretacji, na przykład na kilka głosów z towarzyszeniem lutni, organów lub innych instrumentów, na głos solowy z akompaniamentem lutni czy vihueli lub innych instrumentów harmonicznych i melodycznych. Melodie... mogły być także wykonywane z towarzyszeniem instrumentów perkusyjnych, jako że w wielu Gomółkowych psalmach rozpoznajemy obecność form tanecznych. Te same tańce mogły też być włączone do interpretacji Melodii... jako ritornelle lub preludia instrumentalne.
Możliwości interpretacji dzieła Mikołaja Gomółki są ogromne. Wersja na lutnię (przez lutnię rozumiemy tu także vihuelę czy gitarę renesansową) chyba najbardziej zbliża nas do tekstu i najsilniej potrafi poruszać afekty.

Fernando Reyes

tłumaczenie Paulina Ceremużyńska