CD 1: (P) INA GRM / Bôłt Records (C) 2019 / Sacrum Profanum
CD 2: (C) 2019 Polish Radio / Bôłt Records / Sacrum Profanum

Roman Haubenstock-Ramati noticed the limitations of the serial method at an early stage of his creative work. According to him, the key problem was in the following paradox: works created according to the method gave their authors the status of a creator in total control over their material, and at the same time submitted them to the dictates of rigorous solutions imposed by the logic of the procedure. Such pieces, thus, did not limit discoveries in material, but definitely impacted the inventiveness of the form. For Haubenstock-Ramati, the distinction between matter and form, and between the fundamentally different methods of their development (through discovery and invention, respectively), became a starting point for his departure from the serial method. The ban on repetition was a limitation which most prominently hindered invention at the level of form. Haubenstock-Ramati saw potential in inspirations drawn from beyond the sphere of music. His encounter with Alexander Calder’s mobiles became his catalyst. This Paris-based American sculptor developed a method of creating suspended forms which, when moved by air, constantly changed their configurations and positions. A mobile is, therefore, a set of possibilities planned by the author that assume different forms depending on external conditions. The composer imagined each of such components as a closed form that becomes dynamic in relation to other closed forms. This kind of arrangement of components allows repetition as a method of exploring different properties of such forms, because the performance of the forms supposes that different properties will become apparent (audible) depending on the context in which they are presented. It can be compared to the process of looking at a sculpture: the time taken to walk around it allows us to experience not different forms, but different aspects of the same form. And, yet again, the topological metaphor returns and introduces the third dimension into musical scor.......
more

Roman Haubenstock-Ramati na wczesnym etapie swojej twórczości zauważył ograniczenia metody serialnej. Podstawowy problemem dostrzegł w następującym paradoksie: utwory powstałe w zgodzie z tą metodą nadawały kompozytorowi status twórcy całkowicie panującego nad materiałem, a jednocześnie czyniły zeń podmiot poddany dyktatom ścisłych rozwiązań, które narzucone były przez logikę procedury. Nie ograniczały więc odkryć w dziedzinie materiału, ale zdecydowanie wpływały na inwencję formy. Dla Haubenstocka-Ramatiego rozróżnienie pomiędzy materią i formą, a także pomiędzy zasadniczo odmiennymi metodami ich rozwoju – odpowiednio poprzez odkrycie oraz wynalazek – stanowiły punkt wyjścia dla porzucenia metody serialnej. Na poziomie formy zakazem, który w najbardziej dojmujący sposób krępował inwencję, był zakaz repetycji. Haubenstock-Ramati dostrzegł potencjał w inspiracjach spoza pola muzyki. Katalizatorem stało się spotkanie z mobilami Alexandra Caldera. Pracujący w Paryżu amerykański rzeźbiarz opracował metodę formowania wiszących form, które poruszane ruchem powietrza ciągle zmieniają konfiguracje i wzajemne położenie. Mobil jest więc zaplanowanym przez artystę zestawem możliwości, które przyjmują inną formę w zależności od warunków zewnętrznych. Kompozytor wyobraził sobie każdy z takich komponentów jako formę zamkniętą, która staje się dynamiczna względem pozostałych zamkniętych form. Taki układ komponentów dopuszcza repetycję jako metodę badania różnych właściwości poszczególnych form. Ich wykonanie zakłada bowiem, że różne właściwości stają się widoczne (słyszalne) w zależności od kontekstu, w którym dana forma jest prezentowana. Można to porównać do procesu oglądania rzeźby: czas poświęcony na jej okrążenie pozwala zapoznać się nie tyle z różnymi formami, co z różnymi aspektami tej samej formy. I znowu do głosu dochodzi metafora topologiczna, a wraz z nią do partytury wkracza trzeci wymiar.